Zbliża się zima, a wraz z nią najciemniejszy okres w roku. Już we wczesnych godzinach wieczornych na niebie lśni Zimowy Sześciokąt, który zachęca do obserwacji. W najbliższych trzech miesiącach czeka Cię wiele kosmicznych atrakcji: od Geminidów w ciemne bezksiężycowe noce, przez jasnego Jowisza, aż po niewielką paradę planet w lutym. Nasz astro-przewodnik poprowadzi Cię przez ten czas: miesiąc po miesiącu, gwiazda po gwieździe.

Jeśli chcesz, możesz umieścić infografikę na własnej stronie internetowej. Podlinkuj ją wtedy do www.astroshop.pl

Grudzień

4.12. Księżyc spotyka Plejady
We wczesnych godzinach porannych Księżyc prawie w Pełni przechodzi przez gwiazdozbiór Byka i spotyka Plejady, jedną z najpiękniejszych gromad otwartych na zimowym niebie. W lornetce to bliskie spotkanie wygląda szczególnie efektownie. Gołym okiem rozpoznasz gromadę jako małe, migoczące skupisko gwiazd tuż obok Księżyca. Nad ranem oba obiekty będą najwyżej na niebie.

7.12. Merkury w maksymalnej elongacji zachodniej
Tuż przed wschodem słońca na niebie pojawi się zazwyczaj nieśmiały Merkury. Na początku grudnia osiąga on swoją maksymalną elongację zachodnią, czyli największą odległość kątową od Słońca, co sprawia, że jest szczególnie dobrze widoczny na porannym niebie. Od około 6:30 zobaczysz go nisko nad południowo-wschodnim horyzontem jako mały, jasny punkt w pierwszym świetle świtu. Ważny jest otwarty widok na horyzont – czas na obserwację jest krótki, zanim Słońce go przyćmi. Warto wstać wcześnie: jest to jedna z nielicznych okazji, by zobaczyć tę planetę.

14.12. Maksimum Geminidów
W nocy z 13 na 14 grudnia, przy odrobinie szczęścia do pogody, masz szansę podziwiać najbardziej znane zimowe „spadające gwiazdy”. Ten aktywny rój meteorów osiąga swoje maksimum, a warunki w tym roku są niemal idealne: Księżyc prawie nie przeszkadza, niebo przez większość czasu jest bardzo ciemne. Od północy radiant wznosi się wysoko, a aktywność roju jeszcze rośnie. W dobrych warunkach można teoretycznie naliczyć nawet do 80 meteorów na godzinę. W praktyce będzie ich mniej, ale każda jasna „spadająca gwiazda” to wyjątkowa chwila, prawda?

21.12. Początek zimy
To już ten moment: zaczyna się zima, a o godzinie 16 Słońce schodzi najniżej w całym roku. Dzień kończy się wcześnie, a noc obejmuje resztę godzin. Dla wielu miłośników astronomii to najpiękniejszy czas w roku: długie noce zachęcają do obserwacji i astrofotografii. Od teraz światła będzie stopniowo przybywać – ledwie zauważalnie, ale codziennie odrobinę więcej.

22.12. Ursydy
Ledwo miną Geminidy, a już zbliża się kolejny rój meteorów. W nocy z 22 na 23 grudnia Ursydy osiągają swoje maksimum. To niewielki, ale wyjątkowy rój, którego radiant lezy w gwiazdozbiorze Małej Niedźwiedzicy. Przy około dziesięciu meteorach na godzinę nie jest to spektakularny pokaz, ale raczej subtelne zakończenie. W tym roku światło Księżyca nie będzie przeszkadzać, a długie zimowe noce pozwalają na spokojną obserwację.

31.12. Księżyc spotyka Plejady
Pod wieczór zauważysz jasny Księżyc tuż nad wschodnim horyzontem. W pobliżu pojawiają się także jasne gwiazdy Aldebaran i Kapella. Obok Księżyca, w odległości około 1,5 stopnia, dostrzeżesz Plejady. O północy wznieś toast, nad Tobą będzie świecił jasny Jowisz, który w styczniu znajdzie się w opozycji.

Styczeń

3.01. Kwadrantydy
Nowy rok dopiero się zaczął, a na niebie pojawiają się kolejne „spadające gwiazdy”. W nocy z 3 na 4 stycznia Kwadrantydy osiągają swoje maksimum. Radiant znajduje się w niepozornym gwiazdozbiorze Wolarza, blisko jasnej gwiazdy Arktur, i wznosi się wyżej po północy.

3.01. Księżyc spotyka Jowisza
Zaraz po deszczu meteorów czeka Cię kolejny spektakl: w nocy z 3 na 4 stycznia Księżyc przechodzi blisko Jowisza. Około godziny 22 oba ciała niebieskie znajdą się zaledwie trzy stopnie od siebie – będzie to piękny widok gołym okiem i w lornetce.

6.01. Księżyc spotyka Regulusa
Późnym wieczorem Księżyc w fazie ubywającej przechodzi przez gwiazdozbiór Lwa i spotyka Regulusa, najjaśniejszą gwiazdę w Lwie. Oba ciała niebieskie można  podziwiać razem gołym okiem i w lornetce.

10.01. Jowisz w opozycji
Dziś Jowisz znajduje się w opozycji do Słońca. Teraz jest najbliżej Ziemi i widać go przez całą noc. Po zachodzie Słońca wschodzi na wschodzie i osiąga najwyższy punkt na południu około północy. Z jasnością około –2,7 mag przewyższa wszystkie gwiazdy i dominuje na zimowym niebie. Nawet przez lornetkę zobaczysz cztery galileuszowe księżyce Jowisza jako małe punkty świetlne, które zmieniają pozycję z nocy na noc. W teleskopie ujrzysz pasy w atmosferze, być może także „Wielką Czerwoną Plamę”, jeśli akurat jest widoczna.

23.01. Księżyc spotyka Saturna
Wczesnym wieczorem sierp Księżyca przechodzi blisko Saturna – piękny widok o zmierzchu. Około godziny 18 oba ciała niebieskie znajdują się na południowym zachodzie, około pięciu stopni od siebie. Planeta z pierścieniami świeci na żółto, a Księżyc widnieje tuż nad nią. Przez lornetkę można uchwycić w jednym polu widzenia oba ciała niebieskie. W teleskopie pierścienie Saturna widać już przy niewielkim powiększeniu. To dobra okazja, by pożegnać „Władcę Pierścieni”, zanim schowa się za Słońcem, z dnia na dzień warunki do jego obserwacji będą coraz słabsze.

27.01. Księżyc spotyka Plejady
Tej nocy Księżyc ponownie przechodzi blisko Plejad. Około godziny 22 oba ciała niebieskie znajdą się w Byku, oddalone od siebie o zaledwie kilka minut kątowych. O 22:35 CET Księżyc zakrywa nawet gwiazdę 19 Tau (jasność 4,3 mag) swoim ciemnym brzegiem. Wskazówka: godzina i widoczność zakrycia zależą od dokładnej lokalizacji miejsca z którego będziemy obserwować. Nawet gołym okiem przy czystym niebie zauważysz to zjawisko. Znany widok dla wielu miłośników astronomii, ale zawsze fascynujący.

30.01. Księżyc spotyka Jowisza
Pod koniec miesiąca spotykają się dwa najbardziej wyraziste obiekty na niebie: jasny Księżyc i Jowisz. W późnych godzinach wieczornych znajdują się razem w Bliźniętach – trudne do przeoczenia, niewiele dalej migoczą jasne Kastor i Polluks.

Luty

3.02. Księżyc spotyka Regulusa
Tego wieczoru Księżyc ponownie przechodzi przez gwiazdozbiór Lwa i mija Regulusa w wyjątkowo bliskiej odległości. Największe zbliżenie, około dziesięciu minut kątowych, nastąpi nad ranem. To niezwykle blisko – zjawisko warte uwagi.

7.02. Księżyc spotyka Spikę
W drugiej połowie nocy (z 6 na 7 lutego) ubywający Księżyc spotyka główną gwiazdę Panny – Spikę. Tuż przed świtem oba obiekty znajdują się nisko nad południowo-wschodnim horyzontem, oddalone od siebie o zaledwie nieco ponad dwa stopnie.

11.02. Księżyc spotyka Antaresa
Przed świtem Księżyc przechodzi przez gwiazdozbiór Skorpiona i zbliża się do pomarańczowego Antaresa. Około godziny 4 oba ciała niebieskie pojawią się nad południowo-wschodnim horyzontem. Antares – czerwony nadolbrzym i serce Skorpiona.

18.02. Księżyc spotyka Merkurego i Wenus
18 lutego Księżyc zbliża się do planet Merkury i Wenus, które znajdują się tuż nad zachodnim horyzontem podczas wieczornego zmierzchu. Ten wieczór jest wyjątkowy, bo bardzo młody sierp Księżyca oświetlony jest tylko w 1,5%, zaledwie dzień po nowiu. To daje piękny, nastrojowy widok.

19.02. Księżyc spotyka Merkurego i Saturna
Ładne trio pojawi się wcześnie wieczorem nisko nad zachodnim horyzontem. Młody Księżyc znajduje się pomiędzy Merkurym a Saturnem. Obie planety są trudne do dostrzeżenia, niebo po zachodzie Słońce będzie wciąż jasne, ale jeśli zaczniesz obserwować wcześnie, tuż nad horyzontem odnajdziesz również Wenus. Do obserwacji warto użyć lornetki.

27.02. Księżyc spotyka Jowisza
Pod koniec miesiąca Księżyc i Jowisz ponownie znajdują się blisko siebie, tym razem wysoko w Bliźniętach. Już we wczesnych godzinach wieczornych są łatwo widoczne – dwa najjaśniejsze obiekty na niebie, blisko siebie.

28.02. Mała parada planet
Na koniec zimy czeka Cię ciekawe zjawisko. Tuż po zachodzie słońca kilka planet ustawi się wzdłuż ekliptyki. Merkury i Wenus bardzo nisko na zachodzie, nieco wyżej Saturn i raczej niewidoczny bez lornetki czy teleskopu Neptun. Wysoko w Bliźniętach lśni jasny Jowisz, a w Byku niepozorny Uran. Jak widać, obecni są wszyscy, ale zaobserwować wszystkie planety to trudne zadanie: niektóre będą nisko i zajdą wcześnie, przy jeszcze jasnym niebie. Z odrobiną cierpliwości i przy odkrytym widoku na horyzont wypatrzysz przez lornetkę kilka z nich.

Lato 2025 roku oferuje wiele ekscytujących atrakcji dla miłośników nieba, których nie można przegapić. Dlaczego? Roje meteorów, Merkury widoczny na porannym i wieczornym niebie, a nawet zakrycie Plejad. Gołym okiem, przez lornetkę czy teleskop — znów jest wiele do odkrycia. Oto najpiękniejsze zjawiska astronomiczne w czerwcu, lipcu i sierpniu.

Czerwiec
1 czerwca: Księżyc spotyka Marsa

Wieczorem 1 czerwca Księżyc ustawi się między Marsem a Regulusem. Znajduje się on w fazie przybywającej, ma około sześciu dni i widoczny jest jako półksiężyc. Czerwona planeta Mars świeci z jasnością 1,2 magnitudo i jawi się jako wyraźnie czerwonawy punkt na niebie. Oba ciała niebieskie dzieli około 4 stopni — piękna koniunkcja, łatwo widoczna gołym okiem. Idealna okazja, by znów „przywitać się” z czerwoną planetą.

17 czerwca: Mars spotyka Regulusa

Mars i Regulus zbliżają się do siebie na wieczornym niebie. Czerwony Mars i niebieskawa gwiazda Lwa utworzą ciekawą parę jeśli chodzi o kolory. Regulus, znany również jako Alfa Leonis, oznacza „mały król” — trafna nazwa dla tej jasnej gwiazdy leżącej bezpośrednio na ekliptyce. Z tego powodu często bywa zakrywana przez Księżyc lub planety.

23 czerwca: Księżyc zakrywa Plejady

Rzadkie zjawisko: wcześnie rano Księżyc zakrywa dwie gwiazdy Plejad — Meropę i Alcyone. Około 3:55 (CEST) Meropa znika za Księżycem, a o 4:27 dołącza do niej Alcyone. Niezbędny jest tu odsłonięty horyzont w kierunku północno-wschodnim. Księżyc i Plejady wschodzą około 3:30. Po zakryciu gwiazdy pojawią się ponownie po drugiej stronie Księżyca: Merope o 4:37, Alcyone o 4:59. Na koniec będzie już dość jasno — ale to nadal wspaniałe widowisko dla rannych ptaszków.

27 czerwca: Maksimum Bootydów czerwcowych

Dziś rój meteorów Bootydów czerwcowych osiąga maksimum. Liczba meteorów jest zmienna i zwykle niewielka — ale warto spojrzeć w niebo, zwłaszcza że zdarzały się lata z zaskakującą ilością spadających gwiazd.

29 czerwca: Saturn i Neptun blisko siebie

W drugiej połowie nocy Saturn i Neptun zbliżają się do siebie na mniej niż jeden stopień. To bliskie spotkanie jest idealne do obserwacji przez teleskop z szerokokątnym okularem lub przez lornetkę. Doskonała okazja, by zobaczyć obie planety w jednym polu widzenia.

29 czerwca: Księżyc spotyka Marsa

Wieczorem wąski sierp Księżyca w fazie przybywającej znajdzie się tuż pod Marsem w gwiazdozbiorze Lwa. Około godziny 22:00 Księżyc będzie około 17 stopni nad horyzontem. Wtedy będzie już wystarczająco ciemno, by dobrze obserwować oba ciała niebieskie.

Lipiec
5 lipca: Złota Rączka

Widoczna dziś wieczorem: „Złota Rączka” na Księżycu. To zjawisko świetlne występuje, gdy wschodzące Słońce oświetla szczyty gór Jura na krawędzi Morza Deszczów (Mare Imbrium), podczas gdy otaczająca dolina wciąż pozostaje w ciemności. Księżyc jest wtedy oświetlony w około 83%. Widok, którego nie można przegapić.

16 lipca: Księżyc spotyka Saturna i Neptuna

W drugiej połowie nocy Księżyc zbliża się do planet Saturna i Neptuna na odległość około 3,5 stopnia. To ciekawe trio do obserwacji przez duże lornetki.

22 lipca: Księżyc spotyka Wenus

Między wczoraj a dziś Księżyc minął jasną Wenus. Oba ciała niebieskie znajdują się w gwiazdozbiorze Byka. Cienki sierp Księżyca i jasna planeta tuż nad horyzontem to idealna okazja do krótkiej porannej obserwacji lub pięknego zdjęcia o świcie.

23 lipca: Księżyc spotyka Jowisza

Zaledwie dzień później (w porównaniu do wydarzenia z 22 lipca), Księżyc spotyka olbrzymiego Jowisza, który obecnie znajduje się w gwiazdozbiorze Bliźniąt. Księżyc ma już 27,7 dnia i jest bardzo cienki. Ku radości obserwatorów głębokiego nieba, jutro będzie nów.

25 lipca: Pluton w opozycji

Dziś Pluton znajduje się w opozycji. Ta planeta karłowata osiąga jasność 14,4 magnitudo — zbyt słabą, by zobaczyć ją gołym okiem, ale możliwą do sfotografowania większym lub inteligentnym teleskopem. Do obserwacji wizualnej niezbędna jest mapa nieba.

30 lipca: Maksimum Południowych Delta Akwarydów

Obserwuj meteory Południowych Delta Akwarydów 30 lipca. Meteory te pojawiają się w rejonie gwiazdozbioru Wodnika i osiągają szczyt na poziomie około 25 na godzinę. W tym roku Księżyc nie przeszkodzi zbytnio, ponieważ zachodzi wcześnie, zanim noc na dobre się zacznie. To doskonała okazja, by znaleźć dobre miejsce obserwacyjne i przygotować gorącą herbatę.

Sierpień
12 sierpnia: Wenus i Jowisz bardzo blisko

Na porannym niebie Wenus i Jowisz są dziś niezwykle blisko siebie — w odległości mniejszej niż 1 stopień. To naprawdę rzadkie! Wenus świeci z jasnością -4 mag, Jowisz z -1,9 mag. Fantastyczny widok, który robi wrażenie nawet gołym okiem.

12 sierpnia: Rój meteorów Perseidów

Perseidy, jak nazywają je astronomowie, przelatują licznie po niebie tego wieczoru, a my patrzymy w górę z nadzieją. Może uda się dostrzec kilka wyjątkowo jasnych. Media często zapowiadają spektakularne widowisko z 100 meteorami na godzinę — prawdziwy deszcz gwiazd. To zazwyczaj przesada. Ale nawet bez „hype’u”, Perseidy mogą być fascynującym doświadczeniem. Niestety, w tym roku jasne światło Księżyca przeszkadza i maskuje słabsze meteory. Ale bez obaw — wciąż czeka wiele jasnych spadających gwiazd.

19 sierpnia: Merkury w maksymalnej elongacji zachodniej

Szybki Merkury znajduje się dziś w maksymalnej elongacji zachodniej. To dobra okazja, by zobaczyć go na porannym niebie. Planeta świeci z jasnością -0,2 magnitudo i jest widoczna tuż nad wschodnim horyzontem krótko przed wschodem słońca.

20 sierpnia: Księżyc blisko Wenus i Jowisza

Przepiękne trio: bardzo cienki sierp Księżyca (trzy dni przed nowiem) przechodzi dziś obok Wenus i Jowisza. Wspaniały temat dla fotografów.

21 sierpnia: Księżyc blisko Wenus i Merkurego

Dzień później Księżyc zbliża się do Wenus i Merkurego. Cała trójka ustawia się jak koraliki na nitce nad wschodnim horyzontem. Wskazówka: potrzebny będzie odsłonięty widok na horyzont, aby dostrzec nisko położonego Merkurego.

26 sierpnia: Planetoida Hebe w opozycji

Dziś planetoida Hebe znajduje się w opozycji, czyli naprzeciwko Słońca i jest optymalnie widoczna. Hebe to jedna z jaśniejszych planetoid — fascynujący cel do obserwacji teleskopowej z użyciem mapy nieba.